Mark Rutte waarschuwt voor Rusland, de NAVO wil miljarden extra en Nederlanders krijgen te maken met een vrijheidsbijdrage. Maar hoe groot is de Russische dreiging werkelijk? En kijken we ondertussen niet te weinig naar de economische en militaire macht van China?

Wie tegenwoordig naar Mark Rutte luistert, kan gemakkelijk het gevoel krijgen dat de Russische tanks al richting onze voordeur rijden. We moeten ons voorbereiden, onze defensie versterken en vooral beseffen dat vrijheid niet gratis is. Rutte waarschuwt dat Rusland binnen enkele jaren in staat zou kunnen zijn NAVOgrondgebied aan te vallen. Dat is een stevige boodschap, zeker wanneer je bedenkt dat Rusland na ruim vier jaar oorlog Oekraïne nog altijd niet heeft kunnen onderwerpen. Natuurlijk is Rusland gevaarlijk. Het land beschikt over kernwapens, een omvangrijke wapenindustrie en een leger dat bereid is grote verliezen te accepteren. Maar tussen een land dat een bedreiging vormt en een land dat daadwerkelijk van plan is binnenkort de NAVO aan te vallen, zit een wereld van verschil. Dat onderscheid raakt in de steeds dringender wordende waarschuwingen gemakkelijk ondergesneeuwd. Volgens een gezamenlijke beoordeling van de AIVD en MIVD  bereidt Rusland zich weliswaar voor op een mogelijk conflict met de NAVO, maar betekent dat niet dat Moskou momenteel ook daadwerkelijk de intentie heeft zo’n oorlog te beginnen.

AIVD Dat lijkt mij essentiële informatie voor iedereen die hoort dat we ons op oorlog moeten voorbereiden.

Laten we bovendien eens naar de krachtsverhoudingen kijken. Volgens het internationale onderzoeksinstituut SIPRI  gaf Rusland in 2025 ongeveer 190 miljard dollar aan defensie uit. China besteedde naar schatting 336 miljard dollar en de Verenigde Staten alleen al 954 miljard dollar

SIPRI Rusland is dus bepaald geen onbeduidende militaire speler, maar tegenover de gezamenlijke NAVO staat een bondgenootschap met veel grotere economische en militaire middelen. Dat betekent niet dat de NAVO op ieder moment en op iedere plaats sterker is. Rusland kan aan zijn grenzen strijdkrachten concentreren en beschikt over aanzienlijke raket-, drone- en artilleriecapaciteit. Toch is een beperkte militaire aanval iets heel anders dan een grootschalige oorlog tegen 32 NAVO-landen. Dat onderscheid verdient meer aandacht wanneer politici spreken over toekomstige Russische mogelijkheden. Want wat bedoelen we precies wanneer we zeggen dat Rusland de NAVO zou kunnen aanvallen? Een grensincident, een beperkte militaire operatie of een grootschalige oorlog? Dat zijn heel verschillende scenario’s, met verschillende risico’s en mogelijke reacties.

En ondertussen komt de rekening op tafel. Tijdens de NAVO-top in Den Haag spraken de lidstaten af om uiterlijk in 2035 vijf procent van hun economie aan defensie en bredere veiligheid te besteden. Daarvan is minimaal 3,5 procent bestemd voor de kern van Defensie en maximaal 1,5 procent voor aanvullende veiligheidsuitgaven. Dat staat in de officiële NAVO-verklaring .

NATO Official text Nederland heeft onder meer de zogenoemde vrijheidsbijdrage voorgesteld om hogere uitgaven te financieren. In de Voorjaarsnota 2026  werd voor burgers uitgegaan van 1,5 miljard euro aan extra belastingopbrengsten in 2027 en structureel 3,4 miljard vanaf 2028. Na kritiek kondigde het kabinet bij Prinsjesdag aanvullende maatregelen aan om de lastenverzwaring gedeeltelijk te verzachten.

Maar hoeveel defensie heeft Nederland werkelijk nodig? Welke investeringen leveren daadwerkelijk meer veiligheid op? En hoe verdelen we de kosten? Dat zijn vragen waarop een dreigingsscenario alleen geen antwoord geeft.

Terwijl Europa vooral naar Rusland kijkt, voltrekt zich verder naar het oosten een veel grotere economische machtsverschuiving. China is geen toekomstige grootmacht meer. Het is er al één. Volgens de cijfers van de Wereldbank  bedroeg de Chinese economie in 2025 ongeveer 19,5 biljoen dollar, tegenover ongeveer 2,6 biljoen dollar voor Rusland. Gemeten in nominale dollars is de Chinese economie daarmee ruim zeven keer zo groot.

Data Ook de Chinese militaire uitgaven liggen aanzienlijk hoger dan die van Rusland, al blijft Rusland op bijvoorbeeld nucleair gebied een bijzonder grote militaire macht. China beschikt bovendien over een enorme industriële basis. Het produceert elektronica, batterijen, machines en technologie die wereldwijd worden gebruikt. Waar Rusland vooral met militaire middelen invloed uitoefent op de Europese veiligheid, heeft China daarnaast een machtspositie opgebouwd via internationale handel en productieketens. En dat roept een minstens zo interessante vraag op: wat betekent militaire veiligheid wanneer je economie voor essentiële materialen en producten sterk afhankelijk is van een andere wereldmacht?

Een Russische tank herkennen we onmiddellijk als een vorm van macht. Maar een Chinese fabriek? Een batterij? Een container met elektronische onderdelen? Die halen zelden het achtuurjournaal als veiligheidsvraagstuk. Toch zit juist daar een belangrijke kwetsbaarheid. De Europese Commissie wijst op onze afhankelijkheid van kritieke grondstoffen , die nodig zijn voor moderne technologie, de energietransitie en de defensie-industrie.

Internal Market & SMEs China heeft een bijzonder sterke positie bij de productie en verwerking van verschillende zeldzame aardmetalen. Wanneer de levering van zulke materialen plotseling wordt beperkt, ontstaan problemen die met extra tanks alleen niet zijn op te lossen. Europa heeft bovendien al ervaren wat strategische afhankelijkheid kan betekenen bij Russische energie. De vraag is hoe we vergelijkbare kwetsbaarheden bij andere essentiële producten beoordelen. Daarbij gaat het niet om het verbreken van alle handel met China. Economische samenwerking levert beide kanten voordelen op. Het gaat erom afhankelijkheden te begrijpen en de risico’s ervan serieus te nemen.

Natuurlijk zijn Rusland en China niet hetzelfde. Rusland voert daadwerkelijk oorlog in Europa en ligt geografisch dicht bij verschillende NAVO-landen. China’s belangrijkste militaire spanningsgebieden liggen rond Taiwan en de Zuid-Chinese Zee. De NAVO beschouwt Rusland daarom als de meest directe militaire bedreiging, terwijl China als een bredere strategische uitdaging wordt gezien. Dat onderscheid staat ook in het strategisch concept van de NAVO .

NATO Ook Rutte heeft gewezen op de Chinese militaire opbouw en de samenwerking tussen Beijing en Moskou. China blijft dus niet volledig buiten beeld. Maar in het Nederlandse publieke debat gaat veel aandacht naar Russische militaire capaciteit, terwijl de vraag naar onze economische en technologische zelfstandigheid eveneens belangrijk is. Een sterke krijgsmacht kan grenzen verdedigen. Een sterke economie bepaalt mede hoelang een land zijn krijgsmacht kan blijven uitrusten en bevoorraden. Die twee vormen van veiligheid zijn niet los van elkaar te zien.

Misschien moeten we daarom het veiligheidsdebat breder voeren. Niet alleen praten over hoeveel tanks Rusland over vijf jaar kan produceren, maar ook over wie onze chips maakt, wie onze grondstoffen verwerkt en waar onze batterijen vandaan komen. Niet alleen vragen hoeveel geld naar Defensie moet, maar ook hoe militaire investeringen samenhangen met energievoorziening, industrie, innovatie en infrastructuur. En wanneer burgers via belastingen een bijdrage moeten leveren, hoort daar een helder verhaal bij over de concrete risico’s, de mogelijkheden en de financiële keuzes. Voorstanders van hogere defensie-uitgaven wijzen op de noodzaak van afschrikking en voorbereiding. Critici stellen vragen over de omvang, financiering en verdeling van die uitgaven. Juist daarom verdienen we concrete cijfers en een open discussie, in plaats van uitsluitend indringende beelden van een mogelijke toekomstige oorlog.

Want uiteindelijk is de vraag niet of we Rusland moeten vrezen of China. Dat is een te beperkte tegenstelling. Rusland vormt een direct militair veiligheidsprobleem voor Europa, terwijl China een veel grotere economische en industriële macht is, met eigen militaire ambities. Een samenleving die haar veiligheid wil begrijpen, moet beide ontwikkelingen kunnen bekijken zonder ze met elkaar te verwarren.

Misschien schuilt de grootste uitdaging wel in het besef dat macht allang niet meer uitsluitend uit tanks, soldaten en raketten bestaat. Ze zit ook in fabrieken, grondstoffen, technologie en economische afhankelijkheid. En terwijl Europa naar Rusland kijkt, verandert China de wereld.