Het boek Wat kost Brussel echt? van Ties van Fenne onderzoekt wat het Nederlandse lidmaatschap van de Europese Unie werkelijk kost en wat het Nederland oplevert. De auteur probeert daarbij verder te kijken dan de gebruikelijke tegenstelling tussen voor- en tegenstanders van de EU. Volgens het boek ontstaat een verkeerd beeld wanneer alleen naar de Nederlandse afdracht wordt gekeken of juist alleen naar voordelen zoals handel en open grenzen. De volledige rekening bestaat uit financiële, economische, maatschappelijke en milieueffecten.

Financieel is Nederland een nettobetaler. Volgens de cijfers die in het boek worden gebruikt, betaalde Nederland in 2024 ongeveer 7,5 miljard euro aan de Europese Unie en ontving het ongeveer 3,15 miljard euro rechtstreeks terug. Dat betekent echter niet automatisch dat het EU-lidmaatschap Nederland per saldo verlies oplevert. Een groot deel van de mogelijke voordelen komt namelijk niet als subsidie terug, maar ontstaat via handel, investeringen en economische samenwerking.

De interne Europese markt vormt daarom een belangrijk onderdeel van de analyse. Nederlandse bedrijven kunnen gemakkelijker handelen met andere lidstaten doordat veel douaneformaliteiten en verschillende nationale regels zijn verdwenen. Ook de euro vermindert binnen de eurozone wisselkoersrisico’s. Tegelijk zorgt Europese regelgeving voor kosten. Bedrijven moeten soms nieuwe systemen invoeren, rapporteren of investeren om aan Europese normen te voldoen. De economische voordelen en de regeldruk moeten volgens het boek daarom beide worden meegenomen.

Ook de maatschappelijke gevolgen zijn niet eenvoudig positief of negatief. Vrij verkeer van werknemers kan personeelstekorten verminderen en economische groei ondersteunen, maar kan tegelijkertijd extra druk veroorzaken op woningen en voorzieningen. Europese samenwerking levert daarnaast voordelen op rond consumentenrechten, reizen, studeren, veiligheid en grensoverschrijdende samenwerking. Het boek benadrukt dat nationale economische winst niet betekent dat iedere burger of sector evenveel profiteert.

Een ander onderwerp is de bestuurlijke organisatie van de EU. Het Europese bestuursapparaat kost miljarden, maar vormt slechts een beperkt deel van de totale Europese begroting. Toch ziet de auteur ruimte voor verbetering. Vooral het heen en weer reizen van het Europees Parlement tussen Brussel, Straatsburg en Luxemburg wordt genoemd als voorbeeld van institutionele inefficiëntie. Ook Europese subsidies, administratieve lasten en gezamenlijke schulden moeten volgens het boek kritischer en transparanter worden beoordeeld.

De mogelijkheid dat Nederland de Europese Unie verlaat wordt eveneens onderzocht. Een Nexit betekent niet simpelweg dat Nederland zijn Europese bijdrage kan houden terwijl alle bestaande voordelen blijven bestaan. Europese subsidies kunnen verdwijnen, nieuwe handelsbarrières kunnen ontstaan en Nederland zou nieuwe afspraken moeten maken over markttoegang, veiligheid en regelgeving. Hoe groot de gevolgen zijn hangt sterk af van het model dat Nederland na vertrek zou kiezen.

De uiteindelijke conclusie is daarom niet dat de Europese Unie alleen winst of alleen verlies oplevert. De directe begrotingsrekening voor Nederland is negatief, terwijl de bredere economische relatie volgens de besproken onderzoeken duidelijk positieve effecten heeft. De maatschappelijke, democratische en milieubalans is gemengder.

De auteur pleit daarom voor een nuchtere Nederlandse houding: geen blind vertrouwen in Brussel, maar ook niet iedere Europese uitgave als weggegooid geld beschouwen. Nederland moet steeds vragen wat samenwerking kost, wat zij oplevert, welke risico’s bestaan en waar hervormingen nodig zijn. De kern van het boek is uiteindelijk: niet pro- of anti-Europa denken, maar kritisch en controleerbaar rekenen.

Titel: Wat kost Brussel echt?
Ondertitel: Een kosten-batenanalyse van de Europese Unie voor Nederland
Auteur: Ties van Fenne
Jaar van uitgave: 2026
Eerste druk: 2026
Aantal pagina’s: 173 pagina’s
Genre: Opiniërende en informatieve non-fictie over Europa, economie en politiek